Stop met coaching gericht op gedrag

Het werkt in meer dan 80% van de gevallen niet!

Je hebt er vast zelf ook ervaring mee. Van die trainingen die achteraf gezien niet veel hebben opgeleverd. Of het nu een feedbacktraining was, een communicatie training of iets van een samenwerksessie, het gaf de deelnemers even een impuls maar al snel viel het gedrag weer terug in de oude patronen. Je wordt er moedeloos van en ook je medewerkers zien nu al tegen de volgende training op. Weer een moeje zonder blijvend effect.

Schrale troost, je bent niet de enige. Het gebeurt echt overal. Teams die een training volgen, vol goede moed weer nieuwe afspraken maken om vervolgens dezelfde afspraken net zo makkelijk naast zich neer te leggen zodra het druk wordt. Medewerkers die zeggen dat ze elkaar gaan aanspreken, maar die bij het eerste gevoel van spanning toch kiezen voor harmonie. Collega’s die elke vergadering te laat binnenkomen, ondanks tien feedbackgesprekken, simpelweg omdat hun prioriteiten niet anders liggen bij de agenda van het team.

Het is dan altijd heel verleidelijk om te concluderen dat mensen niet willen, niet betrokken zijn of niet willen luisteren. Maar dat is niet wat er aan de hand is. Gedrag is niet het probleem. Gedrag is het gevolg. Het probleem is dat al deze trainingen proberen gedrag van mensen te veranderen zonder de onderliggende waarden, overtuigingen en motivatie te begrijpen en daar de basis te leggen voor duurzaam ander gedrag.

De illusie van gedragscoaching

Gedrag veranderen door gedrag te trainen. Kan dat? Het klinkt logisch, wanneer je iemand leert hoe hij moet communiceren, plannen, feedback geven of samenwerken, dan zou verwachten dat iemand dat dan gewoon ook kan. Maar dat is precies waar het misgaat. Gedrag is namelijk de bovenste laag van een veel dieper systeem. Onder gedrag liggen overtuigingen, waarden, angsten, verlangens en principes. En onder die laag ligt de laag die werkelijk sturing geeft. Persoonlijkheid en drijfveren. En die onderste laag is zo krachtig dat die vrijwel altijd wint van afspraken, goede bedoelingen en externe verwachtingen. Dus gedrag veranderen door ander gedrag aan te leren, werkt gewoon niet.

Onderzoek toont het ook aan. In bijvoorbeeld het werk van Prochaska en DiClemente komt één conclusie steeds terug: gedragsverandering zonder interne overtuiging is altijd tijdelijk. Mensen kunnen iets nieuws proberen, ze kunnen een tijd iets anders doen, maar zonder echte innerlijke verschuiving keren ze eenvoudigweg terug naar hun oude patroon. Het oude gedrag is voor hun psyche logischer, veiliger en energiezuiniger. Of bijvoorbeeld de studies van Baldwin & Ford en Saks & Burke, daaruit blijkt dat slechts 10 tot 20 procent van aangeleerde gedragsvaardigheden daadwerkelijk en blijvend wordt toegepast op de werkplek. Slechts een vijfde van de deelnemers lukt het om het geleerde gedrag te integreren in hun dagelijks werk. De rest, meer dan 80 procent, valt terug. Niet omdat ze het niet willen of niet begrijpen, maar omdat het geleerde simpelweg geen wortel kon schieten in hun persoonlijke, innerlijke systeem. En het is niet uit te sluiten dat 10 tot 20 procent die het wél volhoudt, waarschijnlijk precies die mensen zijn bij wie het nieuwe gedrag toevallig aansluit bij hun natuurlijke motivatie. Niet de training maakte het verschil, de fit met wie zij al zijn, deed dat.

Het patroon wint het van de afspraak

De praktijk bevestigt het keer op keer. In een bepaald team wordt besloten dat iedereen elkaar voortaan aanspreekt op deadlines en de verantwoordelijkheid van iedereen daarbij. Een week of twee lijkt het prima te werken, totdat de deadline in zicht komt en de werkdruk oploopt. Dan verdwijen de afspraken als sneeuw voor de zon. Waarom? Omdat het moment waarop het spannend wordt automatisch het moment is waarop mensen terugkeren naar hun diepste voorkeuren. De één wil harmonie bewaren en ziet af van de confrontatie die ‘afspraken nakomen’ vraagt. De ander voelt zich eerst verantwoordelijk voor de klant en pas daarna voor het team. Weer een ander ervaart planningsdiscipline als benauwend en kiest in hectiek instinctief voor vrijheid. En nog iemand anders vermijdt verantwoordelijkheid omdat falen voor hem veel zwaarder weegt dan voldoen aan een afspraak. Je kunt dit gedrag corrigeren, bespreekbaar maken en normeren, maar zolang de onderliggende motivatie niet wordt blootgelegd en geadresseerd, blijft elk nieuw gedrag tijdelijk. Het patroon wint het telkens van de afspraak.

Of die ene medewerker die altijd te laat is voor vergaderingen. Niet omdat hij ongeïnteresseerd is, niet omdat hij respectloos is, maar omdat op het moment dat de vergadering begint, hij net het gevoel heeft dat hij nog ‘even’ iets moet afmaken. Dat ene telefoontje. Die ene klant. Dat ene documentje. Voor deze medewerker heeft dat prioriteit. Het is niet dat hij niet weet dat de vergadering belangrijk is, maar voor hem voelt zijn eigen prioriteit op dat moment gewoon zwaarder. Dit zogenaamde tijdprobleem is dus geen tijdprobleem. Het is een motivatieprobleem. Je kunt de medewerker erop aanspreken, aan herinneren, controleren, straffen of zelfs verplichten, maar zolang zijn innerlijke prioriteit niet verschuift, verandert zijn gedrag niet duurzaam. En dat is precies de reden waarom gedragscoaching in meer dan 80 procent van de gevallen niet werkt.

Waarom motivatie altijd wint van gedrag

De oorzaak ligt diep. David McClelland, grondlegger van de Human Motivation Theory, liet in zijn onderzoeken keer op keer zien dat trainingen die niet aansluiten bij de natuurlijke motieven van deelnemers nauwelijks effect hebben. Mensen kunnen nieuw gedrag wel oefenen, maar ze integreren het alleen wanneer het gedrag past bij hun drijfveren, bij wat hen energie geeft en bij hun eigen innerlijke logica.

Exact dezelfde conclusie zien we terug bij Deci en Ryan, de grondleggers van de Self-Determination Theory. Zij toonden aan dat gedrag dat ‘van buitenaf wordt afgedwongen’ alleen standhoudt zolang de externe druk aanwezig is. Zodra die druk wegvalt, komt het oude, intrinsiek gemotiveerde gedrag terug. Duurzame verandering ontstaat alleen wanneer gedrag van binnenuit als logisch, betekenisvol en eigen wordt ervaren.

Dit mechanisme verklaart bijna elk mislukt veranderingstraject in organisaties. Niet omdat de training slecht was. Niet omdat de mensen koppig zijn. Maar omdat de interventie simpelweg begon op het verkeerde niveau. Gedrag is het gevolg, niet de oorzaak.

Gedrag groeit van binnen naar buiten

Professionals in HR, coaching en leiderschap weten het eigenlijk allang, maar het is pijnlijk om hardop te zeggen: de meeste organisaties beginnen bovenaan. Ze starten bij gedrag omdat gedrag zichtbaar en maakbaar lijkt. Maar zolang de onderliggende overtuigingen, waarden en drijfveren onaangeraakt blijven, is elke gedragsafspraak een papieren constructie. De buitenkant gedraagt zich altijd naar de binnenkant. Nooit andersom.

Duurzame gedragsverandering kan alleen ontstaan wanneer er een innerlijke verschuiving plaatsvindt. Wanneer mensen ontdekken waarom bepaald gedrag voor hen logisch is. Wanneer ze begrijpen wat hen energie geeft of juist kost. Wanneer ze helderheid krijgen over hun eigen prioriteiten, over wat voor hen klopt en over hoe ze hun eigen motivatie kunnen verbinden aan wat het team of de organisatie van hen vraagt. Pas dan ontstaat er gedrag dat niet wordt afgedwongen, maar gedragen. Gedrag dat niet wordt opgelegd, maar gekozen. Gedrag dat niet tijdelijk is, maar blijvend.

Maak gedrag logisch

Stop met training en coaching op gedrag en begin met onderzoeken wat mensen daadwerkelijk drijft. Dan wordt teamontwikkeling niet langer een cyclus van afspraken die steeds opnieuw mislukken, maar een proces van duurzame groei. Niet door harder te duwen op gedrag, maar door mensen te helpen hun eigen innerlijke logica te begrijpen en gedrag logisch te maken. Pas dan verdwijnt het patroon van ja zeggen en nee doen en wordt gedrag iets dat van binnenuit ontstaat. Dan werkt coaching wel.

Klaar met symptoombestrijding? Tijd voor echte verandering.

Duurzame gedragsverandering begint niet bij gedrag, maar bij wat mensen van binnenuit beweegt. Wil je dat zelf ervaren, individueel of met je team? Kies dan wat past bij jouw volgende stap: